Trong cuộc đời mỗi con người, có những người đến rồi đi, có những mối quan hệ có thể thay đổi theo năm tháng, nhưng tình cảm và ân nghĩa của cha mẹ thường là một trong những điều sâu nặng nhất.
Cha mẹ cho chúng ta sự sống.
Cha mẹ chăm sóc chúng ta khi còn chưa biết tự chăm sóc bản thân.
Cha mẹ thức khuya khi con đau ốm.
Cha mẹ lo lắng khi con gặp khó khăn.
Khi chúng ta trưởng thành, cha mẹ lại tiếp tục dõi theo, dù đôi khi con cái đã có gia đình riêng và không còn thường xuyên ở bên.
Thế nhưng, trong cuộc sống hiện đại, khi con người ngày càng bận rộn với công việc, tiền bạc và những mối quan hệ bên ngoài, đôi khi chúng ta lại vô tình quên mất những người đã dành phần lớn cuộc đời để lo cho mình.
Có những người chỉ đến khi cha mẹ mất đi mới nhận ra:
Mình vẫn còn rất nhiều điều chưa kịp nói.
Một lời cảm ơn chưa kịp nói.
Một lời xin lỗi chưa kịp nói.
Một lần về thăm nhà chưa kịp thực hiện.
Một bữa cơm gia đình đã hẹn nhưng cứ trì hoãn.
Và đến khi muốn làm lại thì đã không còn cơ hội.
Bởi vậy, nói về chữ Hiếu không chỉ là nói về đạo đức.
Đó còn là lời nhắc mỗi người hãy biết trân trọng những người thân yêu khi họ vẫn còn bên cạnh.
Phật giáo nhìn chữ Hiếu như thế nào?
Trong Phật giáo, lòng biết ơn cha mẹ được đề cao rất sâu sắc.
Một trong những lời dạy rõ ràng nhất được ghi trong Kinh Thiện Sinh (Sigalovada Sutta), nơi Đức Phật xem cha mẹ như phương Đông – nơi bắt đầu của đời người.
Người con được dạy phải chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ, làm những bổn phận cần làm, gìn giữ truyền thống gia đình, sống sao cho xứng đáng với những gì mình được thừa hưởng và làm những việc thiện để tưởng nhớ người thân đã qua đời. (Access to Insight)
Điều đáng chú ý là giáo lý này không chỉ nói về việc con phải làm gì cho cha mẹ.
Cha mẹ cũng có trách nhiệm đối với con cái.
Cha mẹ cần ngăn con làm điều xấu, khuyến khích con làm điều thiện, dạy con nghề nghiệp, hướng dẫn con bước vào cuộc sống và trao truyền những giá trị tốt đẹp. (Access to Insight)
Như vậy, chữ Hiếu trong Phật giáo không nên hiểu đơn giản là:
“Con cái phải nghe lời cha mẹ tuyệt đối.”
Mà sâu xa hơn là:
Cha mẹ và con cái cùng xây dựng một mối quan hệ dựa trên tình thương, trách nhiệm, lòng biết ơn và sự tôn trọng.
Hiếu không chỉ là nuôi cha mẹ bằng vật chất
Nhiều người nghĩ rằng:
“Chỉ cần đưa tiền cho bố mẹ là đã hiếu.”
Điều đó chưa chắc đã đủ.
Một người có thể gửi cho cha mẹ rất nhiều tiền nhưng cả năm không hỏi một câu:
“Bố mẹ có khỏe không?”
Một người có thể mua cho cha mẹ một căn nhà lớn nhưng lại khiến cha mẹ buồn phiền vì những lời nói lạnh nhạt.
Một người có thể lo đầy đủ vật chất nhưng không bao giờ dành thời gian ngồi xuống ăn cùng cha mẹ một bữa cơm.
Trong khi đôi khi, điều cha mẹ cần nhất lại rất đơn giản:
Một cuộc điện thoại.
Một bữa cơm.
Một lần về thăm.
Một lời hỏi han.
Một thái độ nhẹ nhàng.
Một người con biết lắng nghe.
Vì vậy, chữ Hiếu không chỉ nằm ở tiền bạc.
Hiếu còn nằm trong cách chúng ta nói chuyện với cha mẹ.
1. Hiếu là biết phụng dưỡng cha mẹ
Khi còn nhỏ, chúng ta nhận gần như tất cả từ cha mẹ.
Cha mẹ cho chúng ta ăn.
Cho chúng ta mặc.
Cho chúng ta đi học.
Chăm sóc khi đau ốm.
Đến khi chúng ta trưởng thành, vai trò ấy dần thay đổi.
Cha mẹ già đi.
Sức khỏe yếu đi.
Khả năng lao động giảm xuống.
Đây là lúc con cái cần biết chia sẻ trách nhiệm.
Không nhất thiết phải giàu có mới có thể phụng dưỡng cha mẹ.
Có thể chỉ là:
- Mua thuốc khi cha mẹ cần.
- Đưa cha mẹ đi khám.
- Sửa lại căn nhà khi đã xuống cấp.
- Đưa cha mẹ đi chơi.
- Chuẩn bị bữa ăn.
- Hỗ trợ những khoản chi phí cần thiết.
- Dành thời gian chăm sóc khi cha mẹ đau ốm.
Điều quan trọng không phải là cho cha mẹ bao nhiêu tiền.
Mà là:
Cha mẹ có cảm nhận được rằng mình vẫn được con cái yêu thương và quan tâm hay không?
2. Hiếu là biết nói lời yêu thương
Người Việt Nam thường có một đặc điểm là yêu thương nhưng ít nói ra.
Cha mẹ thương con nhưng hiếm khi nói:
“Bố yêu con.”
Con cái thương cha mẹ nhưng cũng ít khi nói:
“Con cảm ơn bố mẹ.”
Vì thế, nhiều tình cảm cứ âm thầm tồn tại.
Nhưng đến khi một người ra đi, chúng ta mới nhận ra những lời tưởng như rất đơn giản ấy lại quý giá đến nhường nào.
Nếu cha mẹ vẫn còn khỏe mạnh, hãy thử một lần nói:
“Con cảm ơn bố mẹ.”
Hoặc:
“Bố mẹ giữ gìn sức khỏe nhé.”
Hoặc đơn giản:
“Con nhớ bố mẹ.”
Đừng nghĩ những câu ấy là sến súa.
Đôi khi, một câu nói đơn giản có thể khiến cha mẹ vui cả ngày.
3. Hiếu là biết lắng nghe cha mẹ
Khi cha mẹ già, họ thường nói nhiều hơn.
Có những câu chuyện họ đã kể rất nhiều lần.
Có những chuyện đối với chúng ta dường như không còn quan trọng.
Nhưng đối với cha mẹ, đó có thể là những ký ức đẹp nhất của cả cuộc đời.
Hãy kiên nhẫn lắng nghe.
Bởi một ngày nào đó, chúng ta sẽ muốn nghe lại những câu chuyện ấy nhưng không còn ai kể nữa.
Cha mẹ không cần con cái lúc nào cũng đồng ý với mình.
Nhưng họ cần cảm nhận rằng mình vẫn được tôn trọng.
4. Hiếu không có nghĩa là lúc nào cũng phải nghe lời cha mẹ
Đây là điều rất quan trọng.
Cha mẹ yêu thương con nhưng cha mẹ cũng là con người.
Cha mẹ có thể đúng.
Nhưng cha mẹ cũng có thể sai.
Có thể có những quan điểm thuộc về thế hệ trước không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại.
Có thể cha mẹ can thiệp quá sâu vào việc lựa chọn nghề nghiệp, hôn nhân hoặc cách nuôi dạy con cái.
Trong những trường hợp như vậy, hiếu không có nghĩa là phải làm mọi điều cha mẹ yêu cầu.
Hiếu có thể là:
Tôn trọng nhưng vẫn có chính kiến.
Lắng nghe nhưng biết suy xét.
Không đồng ý nhưng không xúc phạm.
Bảo vệ quan điểm của mình nhưng vẫn giữ tình thân.
Đó mới là cách ứng xử trưởng thành.
5. Hiếu là không làm cha mẹ phải lo lắng vì những việc sai trái
Một trong những cách báo hiếu thiết thực nhất chính là sống tử tế.
Cha mẹ có thể không cần con trở thành người giàu nhất.
Không cần con phải nổi tiếng.
Không cần con phải có chức vụ cao.
Điều mà nhiều cha mẹ mong muốn nhất là:
Con mình sống đàng hoàng.
Không phạm pháp.
Không nghiện ngập.
Không lừa đảo.
Không làm điều tổn hại người khác.
Không vì tiền mà đánh mất nhân cách.
Không vì những cuộc vui nhất thời mà hủy hoại tương lai.
Bởi khi con sống tốt, cha mẹ có thể yên lòng.
Đó cũng là một hình thức báo hiếu rất lớn.
6. Bất hiếu đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ
Bất hiếu không phải lúc nào cũng là những hành động nghiêm trọng.
Đôi khi nó bắt đầu từ những việc rất nhỏ:
Không hỏi thăm cha mẹ
Ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác, con cái bận rộn đến mức quên mất một cuộc điện thoại.
Luôn cho rằng cha mẹ còn khỏe
Chúng ta thường nghĩ:
“Bố mẹ vẫn khỏe mà.”
Nhưng tuổi già đến nhanh hơn chúng ta tưởng.
Coi sự hy sinh của cha mẹ là điều hiển nhiên
Cha mẹ chăm con cả đời nhưng con lại nghĩ đó là trách nhiệm đương nhiên của cha mẹ.
Chỉ tìm đến cha mẹ khi cần tiền
Khi khó khăn thì gọi.
Khi thành công lại quên mất người đã từng giúp mình.
Nóng giận và nói những lời làm cha mẹ tổn thương
Có những câu nói chỉ mất vài giây để thốt ra nhưng cha mẹ có thể nhớ cả đời.
7. Vô tâm với cha mẹ cũng là một dạng thiếu hiếu
Không phải ai bất hiếu cũng đánh mắng cha mẹ.
Có những người vẫn đối xử bình thường nhưng hoàn toàn vô tâm.
Cha mẹ ốm không biết.
Cha mẹ buồn không hỏi.
Cha mẹ cô đơn không quan tâm.
Cha mẹ cần giúp đỡ nhưng con cái luôn nói:
“Con bận.”
Một lần không sao.
Mười lần cũng có thể bỏ qua.
Nhưng nếu năm tháng cứ trôi qua như vậy, khoảng cách giữa cha mẹ và con cái sẽ ngày càng lớn.
Đến một ngày, chúng ta nhận ra:
Cha mẹ vẫn ở đó nhưng hai thế hệ đã không còn hiểu nhau.
8. Tiền bạc có thể trở thành nguyên nhân khiến anh em bất hòa
Một trong những điều khiến cha mẹ đau lòng nhất không phải là con cái nghèo.
Mà là con cái vì tiền mà trở nên xa cách, thù ghét nhau.
Anh em tranh chấp đất đai.
Tranh nhau căn nhà.
Tranh nhau tài sản.
Tranh nhau phần thừa kế.
Từ những người từng lớn lên cùng một mái nhà, cuối cùng trở thành những người không muốn nhìn mặt nhau.
Cha mẹ lúc ấy thường đau lòng hơn bất kỳ ai.
Bởi tài sản dù lớn đến đâu cũng không đáng để đánh đổi tình thân.
Nếu cha mẹ còn sống, điều cha mẹ mong muốn nhất thường không phải là các con chia nhau từng mét đất.
Mà là:
Anh em biết thương yêu và giúp đỡ nhau khi cha mẹ không còn nữa.
9. Làm con có hiếu là biết giữ gìn sức khỏe của chính mình
Có một điều rất nhiều người bỏ quên:
Chăm sóc bản thân cũng là một cách báo hiếu.
Nếu con cái sống buông thả, sử dụng chất gây nghiện, lái xe nguy hiểm, làm việc quá sức hoặc thường xuyên đặt mình vào những rủi ro không cần thiết, cha mẹ sẽ luôn sống trong lo lắng.
Vì vậy:
Ăn uống lành mạnh.
Làm việc hợp lý.
Giữ sức khỏe.
Không nghiện ngập.
Không tham gia các hành vi nguy hiểm.
Không tự hủy hoại tương lai.
Đó cũng chính là cách để cha mẹ được an lòng.
10. Báo hiếu sâu sắc nhất là giúp cha mẹ sống thiện
Trong tinh thần Phật giáo, hiếu không chỉ dừng ở việc cung cấp vật chất.
Một người con còn có thể giúp cha mẹ hướng đến đời sống thiện lành.
Chẳng hạn:
- Khuyến khích cha mẹ làm việc thiện.
- Giúp cha mẹ tránh mê tín cực đoan.
- Khuyến khích cha mẹ sống bao dung.
- Giúp cha mẹ bớt sân giận.
- Cùng cha mẹ làm việc thiện.
- Đưa cha mẹ đến chùa nếu họ có nhu cầu.
- Cùng cha mẹ tụng kinh, niệm Phật nếu đó là truyền thống gia đình.
- Giúp cha mẹ có đời sống tinh thần bình an.
Điều này rất gần với tinh thần giáo pháp: không chỉ chăm sóc thân thể mà còn hướng nhau đến điều thiện và đời sống có ý nghĩa.
11. Cha mẹ cũng cần học cách thương con bằng trí tuệ
Nói về chữ Hiếu không có nghĩa mọi trách nhiệm đều đặt lên vai người con.
Một gia đình hạnh phúc cần có tình thương hai chiều.
Cha mẹ cũng cần:
- Tôn trọng con cái.
- Không dùng tình yêu để kiểm soát.
- Không so sánh con với người khác.
- Không ép con phải sống theo ước mơ của mình.
- Không dùng câu “cha mẹ hy sinh vì con” để tạo mặc cảm.
- Biết lắng nghe con.
- Chấp nhận rằng con đã trưởng thành.
Cha mẹ yêu con bằng tình thương.
Nhưng tình thương cần đi cùng trí tuệ.
Yêu thương không có nghĩa là kiểm soát.
Hy sinh không có nghĩa là đòi hỏi con phải trả lại mọi thứ.
>>> Xem thêm bài viết: Tại sao phải xây mộ đẹp cho Ông Bà, Cha Mẹ và người thân trong gia đình, dòng họ
12. Nếu cha mẹ đã từng làm mình tổn thương thì sao?
Đây là câu hỏi rất thực tế.
Không phải gia đình nào cũng hoàn hảo.
Có người may mắn lớn lên trong một gia đình yêu thương.
Nhưng cũng có người từng bị cha mẹ đối xử không tốt.
Có người từng bị bạo lực.
Có người bị bỏ mặc.
Có người bị kiểm soát quá mức.
Có người mang những tổn thương từ tuổi thơ đến khi trưởng thành.
Trong những trường hợp ấy, nói:
“Phải tuyệt đối nghe lời cha mẹ.”
là không phù hợp.
Hiếu thảo không đồng nghĩa với việc chấp nhận bạo lực hoặc tiếp tục sống trong một mối quan hệ gây tổn thương.
Một người vẫn có thể giữ lòng biết ơn đối với sự sống mình nhận được nhưng đồng thời đặt ra ranh giới lành mạnh để bảo vệ bản thân.
Có thể yêu thương từ khoảng cách an toàn.
Có thể giữ sự tôn trọng nhưng không chấp nhận hành vi sai trái.
Có thể tha thứ nhưng không nhất thiết phải quên.
Đó cũng là cách ứng xử cần có trí tuệ.
13. Khi cha mẹ còn sống, hãy báo hiếu ngay hôm nay
Đừng đợi đến ngày giỗ mới nhớ đến cha mẹ.
Đừng đợi cha mẹ bệnh nặng mới về thăm.
Đừng đợi đến lúc cha mẹ mất mới mua một bó hoa thật lớn.
Đừng đợi đến lúc không còn nghe được tiếng gọi:
“Con ơi!”
mới hối tiếc.
Nếu cha mẹ còn sống, hôm nay chính là ngày thích hợp nhất để báo hiếu.
Một cuộc điện thoại.
Một bữa cơm.
Một món quà nhỏ.
Một lần về thăm.
Một lời hỏi han.
Một câu:
“Bố mẹ dạo này có khỏe không?”
Đôi khi, những điều nhỏ bé ấy lại là món quà lớn nhất.
14. Nếu từng làm cha mẹ tổn thương, hãy biết nói lời xin lỗi
Không ai trưởng thành mà chưa từng mắc lỗi.
Có thể chúng ta từng:
- Nói nặng lời.
- Làm cha mẹ buồn.
- Không nghe lời.
- Bỏ bê gia đình.
- Chỉ biết nhận mà không biết cho.
- Vì công việc mà quên cha mẹ.
- Vì tiền bạc mà xảy ra mâu thuẫn.
- Vì cái tôi mà không chịu nhường nhịn.
Nếu nhận ra mình đã sai, đừng ngại xin lỗi.
Có thể nói:
“Con xin lỗi vì trước đây đã làm bố mẹ buồn.”
Chỉ một câu ấy thôi cũng có thể tháo gỡ một khoảng cách kéo dài nhiều năm.
Đừng nghĩ:
“Bố mẹ là người lớn, mình không cần xin lỗi.”
Ngược lại, người trưởng thành là người đủ can đảm nhận lỗi.
15. Sám hối không chỉ là nói lời xin lỗi
Nếu nhìn theo tinh thần Phật giáo, sám hối không chỉ là:
“Con xin lỗi.”
Mà còn là nhận ra lỗi lầm, thay đổi hành vi và không tiếp tục lặp lại lỗi ấy.
Nếu trước đây chúng ta vô tâm, hãy bắt đầu quan tâm.
Nếu trước đây thường nóng giận, hãy học cách nói chuyện bình tĩnh.
Nếu trước đây chỉ biết nhận, hãy bắt đầu biết cho.
Nếu trước đây khiến cha mẹ lo lắng, hãy sống có trách nhiệm hơn.
Nếu trước đây anh em tranh chấp, hãy học cách nhường nhịn.
Đó mới là sự thay đổi có ý nghĩa.
16. Khi cha mẹ đã mất, vẫn có thể tiếp tục báo hiếu
Nhiều người nghĩ rằng:
“Cha mẹ mất rồi thì còn báo hiếu được gì nữa?”
Theo truyền thống Phật giáo, người con có thể tiếp tục tưởng nhớ cha mẹ bằng những việc thiện và hồi hướng công đức.
Có thể:
- Làm việc thiện.
- Bố thí.
- Giúp đỡ người khó khăn.
- Cúng dường.
- Phóng sinh đúng cách.
- Làm từ thiện.
- Giúp đỡ người già neo đơn.
- Chăm sóc những người có hoàn cảnh khó khăn.
- Sống tử tế hơn mỗi ngày.
Trong Kinh Thiện Sinh, việc làm thiện để tưởng nhớ người thân đã qua đời cũng được đề cập trong những bổn phận của người con đối với cha mẹ. (Access to Insight)
Như vậy, báo hiếu không chỉ nằm ở những nghi lễ.
Báo hiếu còn nằm ở cách chúng ta tiếp tục sống sau khi cha mẹ không còn.
17. Một người con thành đạt chưa chắc đã là người con có hiếu
Ngày nay, nhiều người đặt mục tiêu:
Có nhà.
Có xe.
Có tiền.
Có chức vụ.
Có địa vị.
Nhưng đôi khi lại quên mất:
Cha mẹ đang già đi.
Một người có thể xây được một căn nhà rất lớn nhưng không còn cha mẹ để trở về cùng ăn cơm.
Một người có thể kiếm được rất nhiều tiền nhưng không thể mua lại thời gian đã mất.
Một người có thể thành công trong sự nghiệp nhưng không thể quay lại tuổi trẻ của cha mẹ.
Vì vậy:
Thành công lớn nhất không chỉ là có được bao nhiêu, mà còn là không đánh mất những người quan trọng trong lúc mình đi tìm thành công.
18. Chữ Hiếu không phải gánh nặng, mà là lòng biết ơn
Nếu chỉ nói:
“Không hiếu sẽ bị quả báo.”
thì người ta có thể làm điều tốt vì sợ hãi.
Nhưng tinh thần sâu sắc hơn là:
Hiếu bắt đầu từ lòng biết ơn.
Khi thật sự hiểu cha mẹ đã dành bao nhiêu thời gian, công sức và tình yêu cho mình, việc chăm sóc cha mẹ không còn là nghĩa vụ nặng nề.
Nó trở thành một sự tự nguyện.
Giống như khi chúng ta nhận được một món quà quý giá, chúng ta muốn đáp lại không phải vì sợ bị phạt.
Mà vì biết ơn.
Lời kết: Cha mẹ còn đó, hãy yêu thương khi còn có thể
Cuộc đời vô thường.
Không ai biết mình còn bao nhiêu thời gian bên cha mẹ.
Có thể hôm nay chúng ta vẫn nghe tiếng mẹ gọi.
Vẫn nghe cha hỏi:
“Bao giờ con về?”
Nhưng rồi sẽ có một ngày, căn nhà vẫn còn đó mà tiếng nói thân quen không còn nữa.
Đến lúc ấy, tiền bạc không thể mua lại một bữa cơm.
Danh vọng không thể mua lại một cuộc trò chuyện.
Những món quà đắt tiền cũng không thể thay thế một cái ôm.
Vì vậy, nếu cha mẹ vẫn còn bên cạnh, hãy báo hiếu ngay từ hôm nay.
Đừng chờ đến khi có thật nhiều tiền.
Đừng chờ đến khi thành công.
Đừng chờ đến khi rảnh.
Đừng chờ đến một ngày đặc biệt.
Hãy bắt đầu bằng những điều rất nhỏ:
Gọi điện cho cha mẹ.
Hỏi thăm sức khỏe.
Về ăn một bữa cơm.
Lắng nghe cha mẹ kể chuyện.
Giúp cha mẹ một việc nhỏ.
Nói một lời yêu thương.
Xin lỗi nếu mình từng làm cha mẹ buồn.
Và quan trọng nhất:
Hãy sống sao cho cha mẹ có thể yên lòng về mình.
Bởi đôi khi, món quà lớn nhất mà một người con có thể dành cho cha mẹ không phải là tiền bạc hay tài sản.
Mà là:
Một cuộc đời tử tế.
Một gia đình hòa thuận.
Một nhân cách tốt đẹp.
Một tâm hồn biết yêu thương.
Đó chính là cách để chữ Hiếu không chỉ nằm trên lời nói, mà trở thành một phần trong cách chúng ta sống mỗi ngày.
